Kut programlama dili
Kut, Türkçe düşünce yapısıyla tasarlanmış tam yığın bir programlama dilidir. Amaç basit: Ne istediğini Türkçe söyle — tablo tanımından web arayüzüne, REST uç noktasından paket dağıtımına kadar aynı dil, aynı isimler, aynı dosyalar.
«Sen ne istediğini söyle, Kut halleder.»
Neden Kut?
Günümüz projelerinde aynı kavram onlarca yerde farklı isimlerle geçer: veritabanı şeması, DTO, API modeli, form alanı, validasyon mesajı… Frontend’den SQL’e uzanan uzun zincirler hem yavaşlatır hem hata üretir. Kut bu katmanları tek bir sözdiziminde birleştirir.
- Tek isim —
Kullanici.epostatabloda, API’de ve arayüzde aynı kalır. - Tek dosya, tam uygulama — Sayfa, sunucu, tablo ve iş mantığı birlikte yaşayabilir.
- Harici veritabanı zorunluluğu yok — Kayıtlar
veri/*.kutvdosyalarında kalıcıdır. - Türkçe komut satırı —
kut çalıştır,kut sandık yükle,kut ayıkla.
Temel felsefe
Kut «nasıl yapılacağını» mümkün olduğunca derleyiciye bırakır; geliştirici «ne istediğini» tanımlar:
| İlke | Anlamı |
|---|---|
| Niyet odaklılık | @ stratejileri ve otomatik API üretimi — amacı yaz, detayı dil seçsin |
| Sıfır tekrar | Tablo tanımı → CRUD, REST, form ve bileşen verisi aynı kaynaktan |
| Güvenlik önce | Şifreli alanlar, kiracı izolasyonu, RBAC bileşenleri dil içinde |
| Türkçe düşün | iş, şayet, her … için — çeviri değil, doğal sözdizim |
Dil kapsamı
Kut yalnızca «script dili» değil; tek derleyici boru hattında birçok alanı kapsar:
| Alan | Kut’ta ne var? |
|---|---|
| Çekirdek dil | Tipler, işlevler, yapılar, eşleştirme, modüller, jenerikler |
| Frontend | sayfa, düzen, görünüm, 114+ bileşen, SSR/SSG, SPA |
| Backend | sunucu, yol, REST, WebSocket, gRPC, otomatik tablo API |
| Veri | tablo DSL, ilişkiler, vektör arama, .kutv depolama |
| Bilim & AI | Matris, istatistik, tensor, autograd, Kutai model katmanları, RAG |
| Simülasyon | Terminal UI, fizik motoru, yaşam simülasyonu |
| Araçlar | REPL, ayıklayıcı, LSP, test (sına), formatter, Sandık paket yöneticisi |
Türkçe sözdizimi
Kut’ta anahtar kelimeler ve CLI komutları Türkçe karakterli yazılır. Bu bir dil ayarı
(locale) değildir; asıl ve geçerli yazım budur. İngilizcedeki
function yerine iş, if/else yerine
şayet … yoksa kullanırsın. Manifestte bağımlılıklar,
terminalde kut sandık dağıt yazılır — hepsi aynı mantığın parçası.
Kısa harf kısayolları isteğe bağlıdır: -y yardım, -s sürüm,
-ç çalıştır, -a ayıkla. Tam referans için sol menüdeki
Sözdizimi ve CLI komutları sayfalarına bakın.
Sandık ekosistemi
Kut projeleri Sandık ile paketlenir — npm benzeri, ancak Kut’a özel.
sandık.kut manifesti, yerel .kut/paketler/ kurulumu ve uzak registry
(sandik.dev veya kendi sunucunuz) aynı kut sandık komutlarıyla yönetilir.
Python, JavaScript ve C paketleri de köprü üzerinden eklenebilir.
Kimler için?
- Türkçe okuyup yazmayı tercih eden geliştiriciler
- Tek repo’da web + API + veri isteyen küçük ekipler ve solo geliştiriciler
- Prototipten üretime hızlı geçmek isteyen projeler
- Veri bilimi, AI veya simülasyon deneylerini aynı dilde yapmak isteyenler
İlk adım
kut.sandik.dev/indir sayfasından Kut’u indirip kurun — Node.js’te olduğu gibi
hazır paket; terminalde kut sürüm ile doğrulayın.
Sonra sol menüden ihtiyacınız olan konuya geçebilirsiniz.